Na melk, kwark of een ijsje ineens buikpijn of diarree? Dan kan lactose-intolerantie een rol spelen. Daarbij verteert je lichaam melksuiker minder goed. Laat klachten wel beoordelen door je huisarts, zodat je geen andere oorzaak mist. Op Thuisarts.nl vind je ook betrouwbare uitleg.
Wat is lactose-intolerantie?
Lactose is de suiker die van nature in melk en veel melkproducten zit. Normaal maakt de dunne darm het enzym lactase aan. Dat enzym helpt om lactose af te breken.
Bij lactose-intolerantie maak je te weinig lactase aan, of werkt dat tijdelijk minder goed. De melksuiker komt dan deels onverteerd in de dikke darm terecht. Darmbacteriën breken die vervolgens af. Daarbij ontstaan gassen en stoffen die de darm kunnen prikkelen. Dat kan klachten geven zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn of dunne ontlasting.
Dit is geen diagnose op basis van alleen klachten. Buikklachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten contact op te nemen met je huisarts.
Welke klachten passen bij lactose-intolerantie?
De klachten ontstaan vaak na het eten of drinken van zuivel, maar niet altijd meteen. Veelvoorkomende signalen zijn:
- buikpijn of buikkrampen
- een opgeblazen buik
- winderigheid
- diarree
- gerommel in de buik
- misselijkheid
Hoeveel last iemand krijgt, verschilt sterk. De ene persoon merkt al iets na een klein glas melk. Een ander krijgt pas klachten bij grotere hoeveelheden. Ook maakt het uit of je lactose los gebruikt of tijdens een maaltijd.
Heb je af en toe buikklachten na zuivel, dan hoeft dat dus niet direct te betekenen dat je lactose-intolerantie hebt. Het patroon van je klachten is belangrijker dan één losse keer.
Welke producten geven vaak klachten?
Vooral producten met meer lactose kunnen buikklachten uitlokken. Denk aan:
- melk
- kwark
- vla
- pap
- roomijs
- chocolademelk
- weidranken
Ook in sommige medicijnen en supplementen zit lactose als hulpstof. Dat gaat vaak om kleine hoeveelheden, maar bij gevoelige mensen kan het toch meespelen. Stop nooit zelf met voorgeschreven medicatie vanwege een vermoeden van intolerantie. Overleg altijd eerst met je huisarts of apotheker.
Sommige producten worden juist beter verdragen. Yoghurt en karnemelk geven bij een deel van de mensen minder klachten. Harde Nederlandse kazen bevatten van nature nauwelijks lactose.
Lactose-intolerantie of melkallergie?
Die twee worden vaak door elkaar gehaald, maar het is iets anders.
Bij lactose-intolerantie gaat het om de vertering van melksuiker. Het afweersysteem speelt daarbij geen rol. Bij een melkallergie reageert het lichaam op melkeiwitten. Dat kan andere klachten geven, zoals huidreacties, benauwdheid of klachten bij jonge kinderen.
Twijfel je wat er speelt, ga dan niet zelf gokken of hele productgroepen schrappen. Je huisarts kan meedenken over wat past bij jouw klachten. Op Thuisarts.nl staat ook duidelijk uitgelegd wat het verschil is.
Hoe ontstaat het?
Er zijn grofweg drie vormen.
Primaire vorm
Dit is de meest voorkomende vorm. Na de kinderjaren neemt de aanmaak van lactase bij veel mensen af. Dat is normaal en vaak erfelijk. Volgens internationale gegevens van onder meer de WHO komt een verminderde lactosevertering wereldwijd veel voor. In delen van West-Europa is het minder gebruikelijk dan in veel gebieden in Azië, Afrika en Zuid-Amerika.
Secundaire vorm
Soms ontstaat een tijdelijke gevoeligheid na schade aan de darmwand. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren na een darminfectie, ontsteking of operatie. Als de darm herstelt, kunnen de klachten weer afnemen.
Aangeboren vorm
Deze vorm is zeldzaam. Iemand maakt dan vanaf de geboorte nauwelijks of geen lactase aan.
Wat kun je zelf doen bij klachten?
Een streng zuivelverbod is meestal niet de eerste stap. Handiger is om te kijken wat je wel en niet verdraagt, liefst in overleg met je huisarts of een diëtist.
Schrap niet meteen alle zuivel
Veel mensen met lactose-intolerantie verdragen nog kleine hoeveelheden lactose. In voedingsinformatie wordt vaak genoemd dat ongeveer 5 tot 10 gram per keer voor veel mensen nog haalbaar is, maar dat verschilt per persoon. Zie dat niet als vaste regel, maar als grove richtlijn.
Als je zonder begeleiding alle zuivel weglaat, loop je kans op te weinig calcium, vitamine B2 of eiwit. Zeker bij kinderen, ouderen of mensen met een beperkt eetpatroon is dat iets om serieus te nemen.
Kies producten die vaak beter gaan
Deze opties geven vaak minder klachten:
- yoghurt
- karnemelk
- harde kazen
- lactosevrije melk en yoghurt
Lactosevrije producten zijn gewone melkproducten waarbij de lactose al is afgebroken. Daardoor zijn ze voor veel mensen makkelijker te verdragen.
Kijk ook naar plantaardige alternatieven
Soja-, haver-, rijst- en amandeldrinks bevatten geen lactose. Let wel op de verpakking. Niet elk alternatief bevat genoeg calcium, vitamine B12 of vitamine B2. Kies bij voorkeur een variant die daarmee is verrijkt.
Verdeel het over de dag
Een grote hoeveelheid melkproduct in één keer geeft sneller klachten dan een kleine portie bij een maaltijd. Het kan helpen om te spreiden en te testen wat voor jou werkt.
Lees etiketten
Lactose kan ook voorkomen in samengestelde producten. Let op woorden als:
- lactose
- melksuiker
- melkpoeder
- wei
Goed om te weten: melkzuur en lactaat zijn niet hetzelfde als lactose.
Lactase-tabletten
Sommige mensen gebruiken lactase-tabletten of druppels als ze iets met lactose willen eten. Dat kan praktisch zijn, maar het werkt niet bij iedereen even goed. Vraag bij twijfel advies aan je apotheker, huisarts of diëtist.
Wanneer naar de huisarts?
Blijven je klachten terugkomen na zuivel, maak dan een afspraak met je huisarts. Dat is belangrijk, omdat buikpijn, diarree en een opgeblazen gevoel ook kunnen passen bij andere darmproblemen. Denk aan prikkelbare darmklachten, coeliakie of een darminfectie. De huisarts kan beoordelen of verder onderzoek nodig is.
Neem in elk geval contact op als je ook last hebt van:
- bloed bij de ontlasting
- onbedoeld afvallen
- aanhoudende diarree
- hevige buikpijn
- koorts
- klachten die niet verbeteren
Op Thuisarts.nl kun je vooraf nalezen welke informatie handig is om bij te houden, zoals wat je eet en wanneer de klachten ontstaan.
Waarom een diëtist nuttig kan zijn
Soms is het lastig om zelf uit te zoeken waar je op reageert. Een diëtist kan helpen om je voeding overzichtelijk aan te passen, zonder dat je onnodig veel schrapt.
Dat is vooral handig als je meerdere buikklachten hebt, al weinig eet, zwanger bent, een kind betreft of bang bent voor tekorten. Een diëtist kan ook meekijken of je genoeg calcium en andere voedingsstoffen binnenkrijgt als je minder zuivel gebruikt.
FAQ
Kan lactose-intolerantie overgaan?
Dat hangt af van de oorzaak. De primaire vorm blijft meestal bestaan. Bij een tijdelijke vorm na een darminfectie of ontsteking kunnen de klachten weer minder worden als de darm herstelt.
Hoe weet ik of ik lactose-intolerantie heb?
Dat is niet goed vast te stellen op basis van alleen klachten. Je huisarts kan met je meedenken over het patroon, andere oorzaken uitsluiten en zo nodig verder onderzoek of een proefperiode bespreken.
Is lactose-intolerantie hetzelfde als een melkallergie?
Nee. Bij lactose-intolerantie gaat het om moeite met het verteren van melksuiker. Bij een melkallergie reageert het afweersysteem op melkeiwit.
Welke zuivel bevat weinig lactose?
Yoghurt, karnemelk en harde kazen worden vaak beter verdragen. Ook lactosevrije melkproducten zijn voor veel mensen een goede optie.
Moet ik helemaal stoppen met zuivel?
Nee, meestal niet. Veel mensen kunnen nog kleine hoeveelheden hebben. Bespreek bij twijfel met je huisarts of een diëtist wat voor jou verstandig is.
